zondag, 10 oktober 2021 12:28

Genesis en duurzaamheid (deel 2)

Geschreven door
Genesis en duurzaamheid Genesis en duurzaamheid

In het artikel ‘Genesis en duurzaamheid 1’ (18 juli 2021) wordt een begin gemaakt met zodanige interpretaties van Genesis dat hierbij filosofische en theologische vragen kunnen worden opgeroepen die mogelijk relevant zijn voor het begrip duurzaamheid. Hoe ongebruikelijk of verwarrend de opgeroepen vragen misschien ook zijn, wel wordt hierdoor

‘duurzaamheid’ in een brede en verdiepende context geplaatst. Het gaat hier niet om een of andere eenduidige, vastomlijnde ‘waarheid’, maar slechts om veronderstellingen en interpretaties die eventueel verder onderzocht kunnen worden. Wellicht kunnen er nieuwe en originele verbanden worden ontdekt.

VRAGEN
Het vorige artikel over Genesis roept wellicht de nodige vragen op.
- ‘In den beginne schiep God den hemel en de aarde’. Het idee van de schepping is niet te rijmen met het wetenschappelijke idee van de evolutie. De mens gelooft in schepping of evolutie. Het is het een of het ander. Of toch niet?
 - Hoe kan de mens ooit, in zijn relatief onbewuste paradijselijke toestand, hebben verlangd naar de ‘kennis van goed en kwaad’ als hij zich daarvan geen enkele voorstelling kon maken?
- Als ‘de zondeval’ een ramp is, waarom heeft God deze dan niet voorkomen?
- Was de keuze van de mens om te eten van de ‘verboden boom’ een vrije keuze?
- Hoe kan en kon de vrijheid van de mens worden gewaarborgd?

VERSCHILLEN EN TEGENSTELLINGEN
In genoemd artikel werd ook duidelijk gemaakt hoe betekenissen samenhangen met tegenstellingen. Maar wat de mens ervaart als ‘tegenstelling’ is niet meer dan een creatie van het verstand. Ons verstand ‘ziet’ dingen die er eigenlijk niet zijn. In wezen zijn er geen tegenstellingen. Maar wel zijn er verschillen. Om dit duidelijk te maken volgen er twee voorbeelden: vanuit het perspectief van het water en van de kleuren.

WATER
Regen, de oceaan, de zee, een dauwdruppel, een waterval, wolken, hagel, een meer, een gletsjer, een tsunami, een rivier, een sloot, een ijsbaan, stoom, een sneeuwvlokje, … etc. Het zijn allemaal totaal verschillende verschijnselen die door één universeel element mogelijk worden gemaakt, namelijk water. Het is door middel van het verstand dat er onderscheid wordt gemaakt en dat al deze verschijnselen kunnen worden gezien en ervaren. Zo manifesteert ‘het ene’ zich in ‘het vele’ en is ‘het ene’ ook de basis van ‘het vele’. Iets kan op verschillende manieren bestaan. Men zou dit de ‘hoe-heid van het bestaan’ kunnen noemen. Hierin kan men een parallel zien met biodiversiteit als uitdrukking van het feit dat bijvoorbeeld een plant of een dier op bijna eindeloos verschillende manieren kan bestaan. Het verband met duurzaamheid is dat (bio)diversiteit van essentieel belang is voor die duurzaamheid. Maar ook creëert het verstand tegenstellingen, bijvoorbeeld wolken - een meer: hoog - laag. Of de zee - een druppel: groot - klein. Of stoom – ijsbaan: koud – heet. Of een ijsbaan – een waterval: onbewegelijk – bewegelijk. Hoe reëel de tegenstellingen voor het verstand ook mogen lijken, toch gaat het hier steeds maar om één universeel element: water. Hoe dan ook zij, het water zelf kent geen tegenstellingen, de mens wel. Dat is een belangrijk onderscheid en inzicht.

KLEUREN
Een tweede voorbeeld: kleuren. Er zijn talloze kleuren en verschillen in kleuren. Ook zwart en wit zijn kleuren. In zwart - wit ziet de mens een tegenstelling maar zowel zwart als wit zijn kleurtechnisch niet meer dan mengvormen. Ook hier ziet het verstand iets wat er in wezen niet is. De onderliggende realiteit laat hier zien dat kleuren geen tegenstellingen vormen maar  mengvormen zijn. Ook geldt het diversiteitsprincipe voor de mens zelf en maakt dit binnen de universele Homo Sapiens verschillende ‘kleuringen’ mogelijk. Dit idee wordt bijvoorbeeld duidelijk gemaakt door de regenboogvlag, die openlijk en hopelijk steeds vaker wordt gehesen. Met betrekking tot de wereld van religie was het ontstaan van verschillen op zich geen probleem voor zover zij bijdroegen aan de rijkdom van veelkleurigheid.

TEGENSTELLINGEN
Problemen ontstonden pas op dit gebied toen de verschillen niet meer werden beleefd en gezien vanuit het hart, maar toen het verstand er tegenstellingen van maakte: gelovigen versus niet-gelovigen, christenen versus heidenen, protestanten versus katholieken enz. Er ontstonden splitsingen en splitsingen binnen splitsingen. De ellende en het leed als gevolg hiervan waren niet te overzien.
Op de Balkan leefden katholieken en moslims eerst vreedzaam tezamen. De onderliggende realiteit liet zich omschrijven in termen als: etnische vermenging, pluriformiteit, diversiteit, veelkleurigheid, tolerantie, co-existentie e.d. Vermenging is een natuurlijk gegeven en dat wat vermengd is kan niet zo maar weer ont-mengd of uit elkaar gehaald worden. Toch is dit precies wat er gebeurde en wel omdat er groepen waren die hier een politiek of militair belang bij hadden. Er werd een duivelse tegenstelling gecreëerd: ‘vermenging’ werd gesteld versus ‘zuiverheid’, op zich een woord met positieve associaties. Daardoor leek het alsof vermenging iets onzuivers, onreins of negatiefs zou zijn. In het verlengde hiervan kwamen de termen ‘etnische zuiverheid’, ‘etnische zuivering’ en ‘etnische opdeling’. Het lijken misschien neutrale en onschuldige termen maar Dutchbatters weten dat ze het voorportaal waren van de hel van Srebrenica, van een genocide zoals Europa die vaker heeft gezien. Vanwege hun geloof hebben mensen daar op de Balkan een verschrikkelijke ervaring mee moeten maken. Verschillende geloofsgroepen leefden daar eerst in vreedzame co-existentie tezamen totdat men bewust geïnfecteerd werd met het gif van de tegenstelling, met haat als gevolg. Als het goed is heeft dit alles ten minste bijgedragen tot bewustwording, ten behoeve van de rest van de wereld.

VERSTAND
Frank Boeijen schreef in 1984 een lied. ‘Denk niet wit. Denk niet zwart. Denk niet zwart-wit maar in de kleur van je hart’. Het denken zal inderdaad moeten veranderen. Het ont-kleurt de veelkleurige werkelijkheid niet alleen tot grijstinten maar polariseert deze tinten tot levensgevaarlijke illusies van zwart-wit tegenstellingen. Binnen de kortste keren brengt het de mens in situaties die hij nooit heeft gewild. Maar de schade is dan al aangericht. En zo is het dan dat de mens door schade en schande wijs moet worden. Gelukkig is het verstand niet alleen maar de bron van tegenstellingen. Het ook een nuttig instrument voor de mens om zich hier in de dimensie van tijd, ruimte en materie te handhaven, om er grip op te krijgen en naar zijn hand te zetten. De ontwikkeling van het verstand van de mens, de ontwikkeling tot Homo Sapiens – de ‘verstandige mens’ -  is van dusdanige importantie dat deze al in Genesis moet zijn terug te vinden. Dat blijkt inderdaad het geval te zijn, opmerkelijk genoeg. Maar men stuit hierbij direct al op een uiterst intrigerend en raadselachtig gegeven dat, zoals nog zal blijken, véél vragen oproept maar tegelijk ook véél verduidelijkt.


Het eerste deel van deze serie vind je op: Genesis duurzaamheid. Deel drie volgt binnenkort.
Bron: Nieuwsblad Noordoost Friesland -  27 juli 2021

Meer in deze categorie: « Permacultuur; zijn in de natuur