woensdag, 03 februari 2021 18:13

Kunstboek over vrouwengeschiedenis

Geschreven door

We schrijven zondag 1 maart 2020. Een vriendin van mij vroeg me mee te doen aan een klankreis in de vorm van een ligconcert met klankschalen, kleine percussie, gong, fluit en rainstick in de ruimtes van de Haniasteeg 47, alwaar ook een tentoonstelling werd georganiseerd door Jeanette Héman en Lia Versteege. Ik was er ruim op tijd op die eerste zondag van de maand maart 2020 en keek eens rond in de tentoonstellingsruimte. Daar hingen mooie, kunstzinnige tekeningen van oergodinnen en vrouwlijke personnages, die me direct het idee gaven op een kunsttentoonstelling te zijn.

Met name de uitvergrote tekening van de oergodin Gaia, ook wel moeder aarde genaamd, deed een kwartje bij me vallen. Grote vrouwelijke vormen, vervat in simpele lijnvoering en sterk contrasterend met de witte ruimte er om heen. Al snel maakte ik kennis met de ene helft van het kunstenaarsduo, de 78 jarige Jeanette Héman. Een vriendelijke dame, die me die middag al snel uitnodigde in haar atelier aan de overkant van de gang tussen haar atelier en de expositieruimte. Het was een prachtig gezicht daar in die kleine smukke ruimte. Aan de muur hingen mooie, lichte schilderijen, die later ook in het door mij aangeschafte boek over de vrouwengeschiedenis bleken te staan. Deze aanblik gaf me een warm gevoel en de kamer werd er lichter door. Ook andere tekeningen en schilderijen lieten zien dat de hand van deze dame een getalenteerde was, die goed sfeer kan uitdrukken en tot fijne detaillering in staat is. Ik werd meteen enthousiast van het idee om haar voor het voetlicht te kunnen brengen in de Hollanderwijk buurtkrant en dat verzoek deed ik al snel. Dat accepteerde zij met graagte en ze besloot me ook uit te nodigen voor een gedachtenwisseling over het thema vrouwengeschiedenis de week daarop.

Een week later zat ik dus met ongeveer 8 anderen waaronder Jeanette en de vriendin van de klankreis, te praten over de vrouwengeschiedenis. Leuk was dat ook boeken van Merilyn French aanwezig waren. Zij was een populaire schrijfster uit de jaren ‘80 van de vorige eeuw, die ook bij mij een goede indruk had achter gelaten. Jeanette liet me ook een kort briefje zien waarop deze schrijfster, die o.a. een ruim 1000 pagina’s tellend boek over de vrouwengeschiedenis heeft geschreven en dat die middag in het atelier in te zien was, positief reageerde op de brief van Jeanette aan haar, waarin de kunstenares meldde dat ze een boek met beelden en tekst wilde maken over het thema vrouwengeschiedenis. Dit thema leeft al heel lang in de gedachtenwereld van Jeanette en leidde o.a. tot exposities met dit thema als onderwerp.

In 2020 leidde al haar activiteiten dus tot het maken van een website en een boek over dit thema. Op internet en in het boek, dat overigens verkrijgbaar is bij kantoor- en boekhandel de Friese Schrijfkamer op de Schrans, zijn 40 schilderijen in olieverf op paneel te zien en de bijbehorende teksten per episode uit de geschiedenis van de mensheid , toegespitst op de vrouwelijke kant van de zaak. In de inleiding van het boek schrijft Héman dat Geschiedenis door velen nog wordt gezien als een verhaal van machtige heersers, van overheersing, status en bezit. Maar steeds meer dringt het besef door dat dat in de prep-historische tijd geheel anders was. Toen waren vrouwen de baas, die niet alleen de kinderen baarden, maar ook nog eens voor 80% van het voedsel zorgden en daardoor een onmisbare en dominante positie in de sociale gemeenschappen van die tijd hadden. In die kringen werd Gaia, de moeder aarde godin aanbeden, die het leven haar bescherming gaf en zorgde voor de vruchtbaarheid van de natuur. Het vrouwelijke ras stond dus in hoger aanzien dan het mannelijke geslacht en het besef van vaderschap van de kinderen was nog niet doorgedrongen tot deze mensen, die in de wetenschap homo sapiens, de intelligente mens werden genoemd. We praten dan over de fase van 100.000 jaar geleden. Deze fase in de geschiedenis wordt ook wel de matrilineaire samenleving genoemd ( van het latijnse woord voor moeder= mater). Uit onderzoek is gebleken dat in de pre-historische tijd er een veelvoud aan vrouwenbeeldjes en vrouwelijke vruchtbaarheidssymbolen gevonden werden. Men vereerde de natuur., waarbij het vrouwelijk vermogen om kinderen te baren essentieel was voor het voortbestaan van de groep De oudste van die beeldjes stammen uit de tijd rond 28.000 en 29.000 geleden. 10000 Jaar gleden ontstond de landbouw. Men hoefde niet meer te reizen om aan eten te komen en men ging zich vestigen. De bevolkingsgroei nam toe, omdat er ook meer te eten was.. Maar de mannen krijgen meer macht. Hun rol als verwekker van de kinderen wordt duidelijk en dat geeft hen meer status. Stammen gaan tegen elkaar vechten en dan is het handig dat mannen fysiek sterker zijn dan vrouwen. En dan komen er ook nog mannelijke goden op het toneel. Was Gaia vooral een aardse godin, de mannelijke goden zijn meer van de geest. Deze goden zijn onsterfelijk en verdringen steeds meer de vrouwelijke varianten. De samenlevingen worden steeds patriachaler en dan ontstaan er ook nog godsdiensten, waarbij de rol van de vrouw steeds kleiner wordt. De matrilinaire samenlevingen verdwijnen steeds meer ten faveure van de patriachale samenlevingen. In het christelijk geloof, maar ook in de Islam, werden vrouwelijk openlijk hun plaats gewezen en kwamen ze op het tweede plan, hetgeen eeuwenlang het geval is geweest. Deze ordening werd dus niet alleen ondersteund door de officiële leer van de Kerk, maar ook door de onderzoekingen uit de wetenschap, die vooral gepleegd werd door mannelijke onderzoekers. Pas vanaf de negentiende eeuw is er twijfel ontstaan over de oorsprong van het leven en nu zijn er ook veel meer vrouwelijke onderzoekers, die een andere kant van de medaille lieten zien. En dat leidde mede tot de opkomst van de suffragettes, in Groot Brittanië in eerste instantie, die in 1918 voor het vrouwelijke kiesrecht ijverden en de toenemende emancipering van de vrouw was hier mede het gevolg van. Hoewel er in de westerse samenlevingen tegenwoordig veel meer gelijkheid is tussen man en vrouw, zijn er op veel plekken in de huidige wereld nog structureel ongelijkwaardige sociale verhoudingen. Dit geldt ook voor de verhoudingen tussen arm en rijk, de kwestie van vernietiging van het milieu heeft ook te maken met het niet meer in contact staan met moeder aarde en de vrouwenonderdrukking in Islamitische landen is natuurlijk de schrijfster ook een doorn in het oog en niet alleen haar.

Het boek telt dus 40 schilderijen die eenvoudig te lezen zijn en worden ondersteund door teksten bij elk beeld. De kleuren zijn opmerkelijk licht van aard, waardoor het een uitnodigend boek wordt. De schrijfster is er m.i. goed in geslaagd om een dergelijk complex thema goed samen te vatten en te doseren. Het boek van Merylin French over de geschiedenis van de vrouw telde ruim 1100 pagina’s, maar dit boek is beter te behappen. Ik vind het een mooi cadeau voor mensen die geïnteresseerd zijn in dit onderwerp en ik raad de nieuwsgierige lezer dan ook aan op de website van Jeanette te kijken die geheel aan dit thema gewijd is en waarop je alle beelden en teksten kunt vinden.

 

Meer info: devrouwengeschiedenis.nl